Vanhanen çekiliyor

Kyösti Karvonen

Kısa bir süre öncesine kadar  Başbakan Matti Vanhanen Fin siyasetinde 2015 sonuna kadar etkin olacak gibi görünüyordu ancak şimdi bundan feragat ediyor. Vanhanen’in varisi kim olacak? Bu konudaki tahminleri Kaleva gazetesinin editörü Kyösti Karvonen yazıyor.

Yıl sonu, Fin siyasetinde hırslı oyunların oynandığı bir dönem değildir  tersine bu dönemde  Finler vakitlerini aileleri ile geçirirler ve içlerine dönüp, ağır Noel ziyafetleri yaparlar. Geleneksel Yılbaşı arifesinde bir ritüel olarak soğuk suya erimiş minyatür kalay nalı dökülür ve bu metalin meydana getirdiği eğri büğrü şekilleri okuyarak fal bakarlar. Bunu izleyen dönem ise yemekten ve alkolden uzak olan “kuru Ocak” olarak adlandırılır

Geçen yıl  bu böyle olmadı. Çünkü, Noel arifesi- yani Noel Babanın uzunca süredir beklenen hediye paketlerini dağıttığı gün-’den bir gün önce Başbakan ve Merkez Parti Genel  Başkanı Matti Vanhanen beklenmedik bir paket dağıttı: Vanhanen gelecek Haziran ayındaki Merkez Parti Kongresinde yeniden seçilmek için aday olmayacağını açıkladı. Vanhanen’in bu açıklaması bir anda “Vanhanen”in Noel bombası” olarak nitelendirildi.

Sürpriz? Evet veya hayır. Her ikisi de. Bu gelişme Finlandiya iç siyasetinde önemli bir dönüm noktasını işaret ediyor. Kısa bir süre öncesine kadar   Vanhanen,  2015’e kadar siyasette ağırlığını koyacağı ve 2011’deki gelecek parlamento seçimlerinde Başbakan olarak nadir de olsa 3.dönem Başbakanlık yapacağı konusunda hevesliydi

Vanhanen bu fikir değişikliğini blogunda ve Merkez parti’nin gazetesi olan Suomenmaa’da açıkladı.   Görünüşte, çok az kişinin Vanhanen’in yeni hedeflerinden haberdar olduğu anlaşılıyor. Vanhanen’in eski yardımcılarından ve Suomenmaa gazetesi editörü Timo Laaninen bu açıklamadan yalnızca iki gün önce haberdardı. Muhafazakar Parti’nin lideri ki Merkez Partinin büyük koalisyon ortağıdır ve Maliye Bakanı olan Jyrki Katainen’in haberler yayımlandıktan yalnızca bir kaç saat önce bu konudan haberdar edildi.

Kamuya, Vanhanen’in bu fikir değişikliğinin nedeni olarak sağlık sorunları gösterilse de aslında gerçek ve gizli neden siyasi. Vanhanen Kasım ayı başlarında gelecek Sonbaharda ameliyat olacağını açıkladı.   “Ameliyat bacaklarım ve kemiklerim ile ilgili. Hastalık son 2 yıl içinde ağırlaştı ve bu acılardan kurtulmak istiyorum” diye yazdı. Fazla detaya girmedi ancak Helsingin Sanomat’a göre Vanhanen’in hastalığı Osteoartrit.

Vanhanen’in Fin politikasının en etkin görevinden ayrılmak istemesinin altında yatan neden yine kendisinin yaptığı ve ameliyatın gerekli görülmesi halinde Parlamento seçimlerine kadar geciktirilebileceği açıklaması ile netleşti. Vanhanen’in sözleri Haziran’daki Parti Kongresi sonrasından seçimlere kadar Başbakanlığa devam edebileceği şeklinde yorumlanabilir.

Finlandiya siyasetinde eğer bir parti hükümette temsil ediliyorsa partinin genel başkanı bir bakanlık alır, en büyük partinin başkanı ise Başbakan olur. Elbette buna aykırı durumlar da olmuştur ama bu durum düzenli olarak hep siyasi gerginliklere yol açmıştır. Vanhahen’in bu muğlak sözleri de bir spekülasyon dalgası yarattı. Muhafazakar Parti başkanı Katainen yeni Başbakanın isminin belirlenmesinin Merkez partinin iç işi olmayacağını söyledi.

Çifte Yenilgi

Yönetimdeki Vanhanen ile Merkez Parti kati surette hiçbir seçimi kazanamadı. Ne Parlamento ne lokal ne Cumhurbaşkanlığı ne Avrupa parlamentosu seçimleri. Eğer Vanhanen devam etseydi, çifte bir yenilgi alabilirdi. Parti Kongresinde (Olasılığı daha az) ve Parlamento seçimlerinde (kuvvetle muhtemel) kaybedebililirdi. Geri adım atarak Vanhanen buna mecbur kaldı.

Düzenlenen bir basın toplantısında  Vanhanen kalan seçim sürecine kadar Başbakanlığı sürdürme olasılığını da bertaraf etti. “Yeni başkanın isteği karar verici faktör olacaktır” diye konuştu, fakat bu kararının nedenlerine ilişkin bir açıklama yapmadı.

Diğer yandan Vanhanen görevdeyken sayısız fırtınaya uğradı. Pek çoğu kendisinin yaptığı şeylerdi. Boşandı, kız arkadaşı ile text mesajı yüzünden ilişkisi bitti, yolsuzlukla suçlandı. Başbakan olarak 6 yıl geçirdikten sonra niçin hayattan keyif almayayım diye sordu: “Biftek, fırında patates,bir bardak soğuk Coke, koltuğum ve televizyonda Everywood”

İsim bol

Vanhanen’in açıklaması pekçok kişiye adaylık için kapı açtı. Söylentilere göre, bu yarışta açık şekilde önde giden kişi mevcut Çevre Bakanı Paula Lehtomaki, eğer Lehtomaki bu yarışa girerse Vanhanen’e meydan okuyabilir. Uzun zamandır Lehtomaki hakkında pek çok spekülasyon yapılıyordu. 18 Ocak’ta Lehtomaki, Haziran ayındaki Parti kongresinde adaylığını koymayacağını açıkladı. Birisi 2 diğeri 4 yaşında iki çocuğu yetiştirirken hem Parti Genel Başkanı hem de Başbakan’ın sorumluluklarını üstlenemeyeceğini belirtti.

1 gün sonra Dış Ticaret Bakanı ve Merkez Partinin deneyimli isimlerinden Paavo Värynen aday olabileceğini belirtti. 63 yaşındaki Varynen, 1980-1990 yılları arasında partiyi yöneten isim. 1995’ten 2007’e kadar da Avrupa Parlamentosu üyeliği yaptı. İç politikadan uzak kaldığı bu dönemin Partinin imajını yenilemek için fırsat olabileceğini belirtti.

Diğer olası adaylar ise Bakanlardan Mari Kiviniemi, Eski Çevre Bakanı Kimmo Tiilikainen ve Parti Başkan Yardımcısı ve milletvekili Antti Rantakangas. Fakat en merak edilen soru AB Komiseri Olli Rehn’in bu rekabete katılıp katılmama konusunda ikna edilip edilmeyeceği.Daha önce Rehn reddetmişti fakat henüz bu konuda konuşmadı.

Siyasi rakipler için Vanhanen’in bu kararı iki uçlu bir kılıç. Ancak kesin olan birşey var o da Merkez Parti’nin  önümüzdeki günlerde medya’nın büyük ilgisi ile karşılaşacağı. 

Tercüme: Sibel Yeşilmen